Opinie | Brood, spelen en een continent dat bekeken mag worden

Het ongemak dat blijft kijken

Elke beschaving gelooft dat zij de uitzondering is. Dat haar macht rationeler is, moderner, beter onderbouwd. Tot het moment waarop ze zichzelf vooral nog in stand houdt met vermaak.

Historici verschillen over jaartallen, maar zijn opvallend eensgezind over het patroon: rijken verdwijnen niet wanneer ze geen macht meer hebben, maar wanneer ze geen betekenisvol verhaal meer hebben. Op dat punt nemen brood en spelen het over. Niet als luxe, maar als verdoving.

Vandaag heet dat geen graan en gladiatoren, maar content.

En ik kijk mee.

Met plezier zelfs.

Neem Baddies: Africa. Een format dat zich presenteert als empowerment, maar functioneert als pure escalatie-economie. Vrouwen vechten om het minste of geringste. Conflict is de motor. Afrika is het decor. Niet als plek met geschiedenis of sociale complexiteit, maar als sfeer. Exotisch, luid, beschikbaar.

Het werkt. Dat is misschien wel het probleem.

Wat hier gebeurt, is geen toeval en geen individueel falen. Het format is strak, efficiënt en precies afgesteld op wat aandacht vasthoudt. Het geweld is zichtbaar, maar de machtsverhouding subtieler. Wie kijkt, staat boven. Wie gefilmd wordt, hoeft niets te verklaren. Context verdwijnt, hiërarchie blijft.

Dat dit gebeurt binnen een Afro-Amerikaanse cast maakt het ongemakkelijker, niet onschuldiger. In de manier waarop over Afrika wordt gesproken klinkt verwondering door die verdacht veel lijkt op verbazing. Alsof moderniteit onverwacht is. Alsof normaliteit daar geen vanzelfsprekendheid heeft.

Dat zegt weinig over Afrika en veel over afstand.

Diaspora betekent niet automatisch verbondenheid. Soms gebeurt het tegenovergestelde. Wanneer een plek te ver weg raakt, wordt zij een idee. Een oorsprong zonder realiteit, gevuld met verhalen, clichés en stiltes. Verwondering klinkt open, maar verraadt vaak vervreemding. Wie werkelijk verbonden is, hoeft niet steeds verbaasd te zijn.

In een aandachtseconomie is dit functioneel. Het algoritme beloont niet wat klopt, maar wat escaleert. Niet nuance, maar conflict. Afrika hoeft in dat systeem geen subject te zijn. Het werkt beter als decor. Als achtergrond voor westers drama dat zichzelf consumeert.

En precies daar wordt het interessant om ShowSpeed ernaast te zetten.

Speed is geen intellectueel project. Zijn streams zijn chaotisch, luid, soms pijnlijk. Ook dit is entertainment. Ook dit draait op aandacht. Maar hij heeft geen script waarin Afrika een rol moet spelen. Hij beweegt door steden, mensen reageren terug, lachen, corrigeren hem, nemen ruimte in.

Afrika is hier geen idee, maar interactie.

Ironisch genoeg doorbreekt juist deze ongecontroleerde chaos iets wat zorgvuldig geproduceerde formats in stand houden. Niet omdat Speed zo bewust is, maar omdat hij geen narratief oplegt. Het continent hoeft niets te bewijzen. Het bestaat, spreekt terug, weigert decor te zijn.

Dat verschil is cruciaal. Baddies bevestigt een beeld dat het publiek al kent en verwacht. Speed ontregelt het. En ontregeling is gevaarlijk voor systemen die draaien op voorspelbaarheid.

Rijken raken niet in verval door externe vijanden alleen. Ze verzwakken wanneer betekenis wordt ingeruild voor spektakel. Wanneer identiteit content wordt. Wanneer geweld vermaak is. Wanneer een continent opnieuw wordt bekeken, maar zelden echt wordt gezien.

Brood en spelen zijn nooit een teken van kracht geweest. Ze zijn een teken van uitstel.

Misschien is dat de echte vraag die deze beelden oproepen. Niet wat Afrika laat zien, maar wat wij nodig hebben om te blijven kijken, zelfs wanneer het schuurt.

*